نخ ویسکوز چیست؟ بررسی ابریشم مصنوعی در فرش ماشینی

نخ ویسکوز چیست؟ بررسی ابریشم مصنوعی، نخ مودال و اکریلیک ویسکوز که در فرش ابریشم ماشینی مورد استفاده قرار می گیرد از نظر علمی مورد بررسی قرار بدیم. نخ ویسکوز (Viscose Yarn) یکی از الیاف پرکاربرد در صنعت نساجی است که به دلیل لطافت، درخشندگی و شباهت ظاهری به ابریشم طبیعی، در تولید برخی از فرش‌ های ابریشم ماشینی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این الیاف از سلولز بازتولیدشده تهیه می‌شوند و می‌ توانند ظاهری نرم، براق و ابریشم‌ گونه به سطح فرش ببخشند. در صنعت فرش ابریشم ماشینی، انتخاب نخ خاب فقط به زیبایی محصول محدود نمی‌شود. جنس الیاف، نمره نخ، تعداد لا، میزان تاب و روش بافت بر ظرافت نقوش، حالت سطح فرش، مقاومت در برابر فشار و شرایط نگهداری تأثیر می‌گذارند.

این موضوع در تولید فرش‌ های بسیار ریز بافت، مانند فرش ۱۷۰۰ شانه تراکم ۵۱۰۰ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا برای نمایش دقیق نقوش و ایجاد سطحی ظریف، لازم است مشخصات نخ با ساختمان بافت و تنظیمات دستگاه هماهنگ باشد. در این مقاله، علاوه بر شناخت نخ ویسکوز و نحوه تولید آن، دو گروه نخ ابریشم مودال (Modal Silk) و اکریلیک ویسکوز (Acrylic–Viscose) را بررسی می‌کنیم تا مشخص شود چه تفاوت‌هایی دارند و هنگام انتخاب فرش ابریشم ماشینی باید به چه نکاتی توجه کرد.

نخ ویسکوز چیست؟

نخ ویسکوز نوعی نخ تولید شده از الیاف سلولزی باز تولید شده است که ماده اولیه آن معمولاً خمیر چوب بوده و در فرایندی صنعتی به الیاف قابل‌ ریسندگی تبدیل می‌شود. ویسکوز در زبان انگلیسی با نام Viscose Rayon نیز شناخته می‌شود. واژه Rayon به خانواده‌ ای از الیاف سلولزی بشر ساخت اشاره می‌کند و ویسکوز یکی از شناخته‌ شده‌ ترین انواع آن است. برخلاف پنبه که الیاف آن مستقیماً از گیاه به دست می‌آیند، برای تولید ویسکوز، سلولز طبیعی طی چند مرحله شیمیایی به ماده‌ ای قابل‌ تبدیل به رشته‌ های نساجی تبدیل می‌ شود. از سوی دیگر، ویسکوز با الیاف کاملاً مصنوعی مانند پلی‌ استر و اکریلیک نیز متفاوت است؛ زیرا ماده اصلی تشکیل‌ دهنده آن سلولز است، نه پلیمر مصنوعی حاصل از مواد پتروشیمی. به همین دلیل، ویسکوز در گروه الیاف بشرساخت سلولزی (Man-made Cellulosic Fibers) قرار می‌گیرد.

چرا به نخ ویسکوز ابریشم مصنوعی می‌گویند؟

نام «ابریشم مصنوعی» از شباهت ظاهری و لمسی بعضی نخ‌ های ویسکوز به ابریشم طبیعی گرفته شده است. ابریشم طبیعی از پیله کرم ابریشم به دست می‌آید و اساساً از پروتئین تشکیل شده است. در مقابل، ساختار اصلی ویسکوز از سلولز باز تولید شده تشکیل می‌شود. با وجود این تفاوت، برخی نخ‌ های ویسکوز می‌توانند سطحی صاف، درخشان و نرم داشته باشند؛ ویژگی‌ هایی که در تولید منسوجات لوکس و فرش‌ های ابریشم‌ گونه اهمیت دارند. البته میزان درخشندگی تمام نخ‌ های ویسکوز یکسان نیست. ساختار مقطع الیاف، نوع نخ، میزان تاب، رنگرزی و عملیات تکمیلی بر ظاهر آن تأثیر می‌گذارند. بنابراین، استفاده از عنوان «ابریشم مصنوعی» به معنای وجود ابریشم طبیعی در ترکیب نخ نیست.

نخ ویسکوز از چه موادی تولید می‌شود؟

ماده اولیه تولید ویسکوز، سلولز است؛ پلیمر طبیعی فراوانی که در دیواره سلولی گیاهان وجود دارد. خمیر چوب حاصل از درختانی مانند راش، صنوبر و دیگر منابع مناسب سلولز می‌تواند برای تولید این الیاف استفاده شود.

در روش متداول تولید ویسکوز، سلولز طی یک فرایند شیمیایی آماده تبدیل شدن به رشته‌های نساجی می‌شود.

مراحل اصلی شامل موارد زیر است:

1. استخراج سلولز: چوب به خمیر سلولزی تبدیل و بخش عمده ناخالصی‌های آن جدا می‌شود.
2. آماده‌ سازی شیمیایی: سلولز با موادی مانند هیدروکسید سدیم واکنش داده و برای مراحل بعد آماده می‌ شود.
3. زانتات‌ سازی: در فرایند متداول ویسکوز، از دی‌سولفید کربن برای ایجاد مشتقات محلول‌پذیر سلولز استفاده می‌ شود.
4. تشکیل محلول ریسندگی: ماده حاصل در شرایط مناسب به محلولی غلیظ تبدیل می‌ شود.
5. رشته‌ سازی: محلول از سوراخ‌های بسیار ریز اسپینرت عبور می‌کند و در حمام شیمیایی، سلولز دوباره به شکل رشته جامد بازتولید می‌ شود.
6. تکمیل الیاف: رشته‌ ها شسته، کشیده و آماده استفاده در مراحل بعدی می‌ شوند.

رشته ‌های تولید شده می ‌توانند به صورت فیلامنت پیوسته مورد استفاده قرار گیرند یا به طول‌ های مشخص بریده شوند و پس از ریسندگی، نخ ویسکوز ریسیده‌ شده را تشکیل دهند. شرکت اتریشی Lenzing که یکی از تولید کنندگان شناخته شده الیاف سلولزی است، فرایند تولید ویسکوز و مودال را به صورت تخصصی تشریح کرده است.

مهم‌ترین ویژگی‌های نخ ویسکوز در صنعت فرش ماشینی

درخشندگی و جلوه ابریشمی

درخشندگی از ویژگی‌ های مهم بعضی نخ‌ های ویسکوز است. سطح و ساختمان الیاف می‌ تواند باعث بازتاب نور و ایجاد جلوه‌ ای ابریشم‌ گونه شود. در فرش ماشینی، این ویژگی در کنار جهت خواب، رنگ نخ و روش پرداخت می‌تواند به ایجاد سایه‌ روشن‌ های ظریف کمک کند. به همین دلیل ممکن است یک فرش در زاویه‌ های مختلف نور، روشن‌تر یا تیره‌تر دیده شود. البته این پدیده منحصر به ویسکوز نیست و نوع ساختمان فرش و جهت قرارگیری خاب نیز نقش مهمی دارند.

لطافت و نرمی سطح فرش

ویسکوز معمولاً الیافی نرم دارد و می‌تواند به ایجاد سطحی لطیف در فرش ابریشم یا فرش گل ابریشم کمک کند. با این حال، میزان نرمی فرش فقط به جنس الیاف وابسته نیست. ارتفاع خاب، ظرافت نخ، تراکم، میزان تاب و فرایند پرداخت نیز بر احساس نرمی هنگام لمس یا راه‌ رفتن روی فرش تأثیر دارند.

قابلیت رنگ‌پذیری

ویسکوز به دلیل ساختار سلولزی خود قابلیت رنگرزی مناسبی دارد و می‌ توان آن را با رنگزاهای متناسب در رنگ‌ های متنوع تولید کرد. این موضوع برای تولید فرش‌هایی با نقوش ظریف و ترکیب رنگ‌ های متعدد اهمیت دارد. با این ‌حال، رنگ‌ پذیری مناسب با ثبات رنگ یکسان نیست. مقاومت رنگ در برابر نور، رطوبت، شست ‌و شو و سایش باید جداگانه بررسی شود.

امکان تولید نخ‌های ظریف

الیاف ویسکوز در ظرافت ‌ها و ساختارهای متفاوت تولید می ‌شوند. این قابلیت به تولید کنندگان نخ اجازه می‌دهد مشخصات محصول را برای کاربردهای مختلف نساجی تنظیم کنند. در فرش‌ های ریزبافت، ظرافت نخ باید با مشخصات دستگاه و ساختمان بافت هماهنگ باشد تا تولید نقوش دقیق و یکنواخت امکان‌ پذیر شود.

جذب رطوبت

ویسکوز در مقایسه با بسیاری از الیاف مصنوعی، رطوبت بیشتری جذب می‌کند. این ویژگی از یک ‌سو به ماهیت سلولزی آن مربوط است، اما از سوی دیگر می‌تواند باعث حساسیت بیشتر برخی محصولات دارای خاب ویسکوز در شرایط خیس شود. ویسکوز معمولی هنگام خیس ‌شدن بخشی از استحکام کششی خود را از دست می‌ دهد. به همین دلیل، نظافت و شست ‌و شوی فرش ویسکوز به مراقبت بیشتری نیاز دارد.

انواع نخ ویسکوز و ابریشم مصنوعی در فرش ماشینی

نام «فرش ابریشم ماشینی» همیشه نشان‌ دهنده یک جنس نخ مشخص نیست. در بازار ممکن است نخ‌ های مختلفی با ظاهر ابریشمی، با عنوان ابریشم مصنوعی یا نام‌ های نزدیک به آن معرفی شوند. برای شناخت دقیق‌تر، باید میان ویسکوز معمولی، ابریشم مودال، اکریلیک ویسکوز و نخ‌ های ترکیبی با ابریشم طبیعی تفاوت قائل شد.

نخ ابریشم مودال چیست؟

نخ ابریشم مودال (Modal Silk) به نخ یا منسوجاتی با پایه الیاف مودال و ظاهر ابریشم‌گونه گفته می‌شود؛ اما این نام الزاماً به معنای وجود ابریشم طبیعی نیست. مودال (Modal) نوعی لیف سلولزی بازتولیدشده است که از نظر ماده اولیه، در خانواده‌ای نزدیک به ویسکوز قرار دارد. تفاوت اصلی مودال با ویسکوز معمولی به شرایط تولید و ساختمان نهایی الیاف مربوط می‌شود. مودال در گروه الیاف سلولزی با مدول مرطوب بالا (High Wet Modulus) قرار می‌گیرد و معمولاً استحکام بیشتری در شرایط مرطوب نسبت به ویسکوز معمولی دارد.

با این حال، عنوان تجاری «ابریشم مودال» ممکن است به دو نوع محصول اشاره کند:

1. مودال ۱۰۰ درصد: الیاف مورد استفاده از مودال تشکیل شده‌اند و واژه ابریشم، توصیفی از ظاهر و لطافت محصول است.
2. مودال ترکیبی با ابریشم طبیعی: مودال همراه با درصدی ابریشم طبیعی یا دیگر الیاف در تولید نخ یا منسوج به کار رفته است. برای مثال، برند هندی Taneira در معرفی منسوجات Modal Silk، درباره پارچه‌های ترکیبی مودال و ابریشم طبیعی توضیح می‌دهد.

در مقابل، شرکت Sino Silk تصریح می‌کند که عبارت Modal Silk در بازار می‌تواند هم به مودال با ظاهر ابریشمی و هم به ترکیب مودال و ابریشم طبیعی اشاره داشته باشد. این دو نمونه نشان می‌دهند که برای شناسایی جنس واقعی نخ، نمی‌توان فقط به نام تجاری آن اکتفا کرد.

چرا از نخ مودال در فرش ابریشم ماشینی استفاده می‌شود؟

ویژگی‌ های مودال باعث می‌شوند این الیاف برای تولید برخی منسوجات ظریف و لوکس قابل بررسی باشند.
لطافت، خواص کششی مناسب، قابلیت رنگرزی و امکان تولید الیاف با ظرافت‌های متفاوت از جمله دلایل انتخاب مودال در صنعت نساجی هستند.
در فرش ماشینی، استفاده از نخ مودال با مشخصات مناسب می‌تواند به ایجاد سطحی لطیف و جلوه‌ای ابریشم‌گونه کمک کند.
با این‌حال، برای تعیین مقاومت سایشی، بازگشت‌پذیری خاب و دوام یک فرش مودال، لازم است محصول نهایی آزمایش شود؛ زیرا ویژگی ‌های لیف خام به ‌تنهایی بیانگر تمام خصوصیات فرش نیستند.

نخ اکریلیک ویسکوز چیست؟

نخ اکریلیک ویسکوز (Acrylic–Viscose) از ترکیب یا به‌کارگیری دو نوع الیاف اکریلیک و ویسکوز تشکیل می‌شود که هرکدام ویژگی‌های متفاوتی دارند. اکریلیک، لیفی مصنوعی با پایه پلیمرهای اکریلونیتریل است که به دلیل ویژگی‌های حجمی و مکانیکی خود در صنعت فرش ماشینی کاربرد دارد. در مقابل، ویسکوز لیفی سلولزی است که می‌تواند به لطافت، رنگ‌پذیری و جلوه ظاهری ابریشم‌گونه کمک کند.
تولیدکنندگان با استفاده از این دو لیف می‌توانند خواص نخ یا سطح فرش را متناسب با هدف محصول تنظیم کنند.

چرا اکریلیک و ویسکوز را ترکیب می‌کنند؟

یکی از اهداف استفاده از اکریلیک و ویسکوز در فرش، ایجاد تعادل میان ویژگی‌های ظاهری و عملکرد مکانیکی خاب است. ویسکوز می‌تواند به نرمی و جلوه سطح کمک کند، در حالی که حضور اکریلیک در یک ترکیب مناسب ممکن است رفتار خاب را هنگام قرارگیری زیر فشار بهبود دهد. البته میزان این تأثیر به درصد الیاف، نوع ریسندگی، ساختمان نخ و شرایط بافت بستگی دارد. به همین دلیل، استفاده از عنوان «اکریلیک ویسکوز» به‌ تنهایی مشخص نمی‌کند که چند درصد از هر لیف در نخ وجود دارد.

آیا اکریلیک و ویسکوز همیشه در یک نخ مخلوط می‌شوند؟

خیر. دو روش متفاوت ممکن است در تولید منسوجات و فرش استفاده شود.
در روش نخست، الیاف اکریلیک و ویسکوز پیش از ریسندگی مخلوط می ‌شوند و نخ ترکیبی تولید می‌کنند.
در روش دوم، نخ‌های دارای ترکیب متفاوت می‌توانند به‌صورت جداگانه در بخش‌های مختلف نقشه فرش استفاده شوند.
همچنین امکان تولید نخ‌های چندلا با استفاده از رشته‌ هایی دارای ترکیب متفاوت وجود دارد.
این روش‌ها از نظر ساختمان نخ و نتیجه نهایی یکسان نیستند؛ بنابراین برای شناخت دقیق یک فرش باید مشخصات فنی تولیدکننده بررسی شود.

تفاوت نخ ابریشم مودال و اکریلیک ویسکوز در فرش ماشینی

مودال و اکریلیک ویسکوز دو گروه متمایز هستند که نمی‌ توان بدون بررسی محصول نهایی، یکی را به ‌طور مطلق بهتر از دیگری دانست.

فرش ابریشم مودال بهتر است یا اکریلیک ویسکوز؟

پاسخ به نوع استفاده و مشخصات واقعی هر فرش بستگی دارد.

• اگر هدف اصلی، انتخاب فرشی با سطح لطیف و جلوه ظریف باشد، فرش‌های دارای خاب مودال می‌توانند از گزینه‌های مورد بررسی باشند.
• اگر علاوه بر زیبایی، رفتار خاب در برابر فشار نیز اهمیت زیادی داشته باشد، فرش‌های اکریلیک ویسکوز با ترکیب مناسب می‌توانند گزینه‌های دیگری برای مقایسه باشند.

با این حال، نمی‌توان صرفاً با مشاهده نام نخ نتیجه گرفت که یک فرش مودال از همه فرش‌های اکریلیک ویسکوز ظریف‌تر است یا یک فرش اکریلیک ویسکوز حتماً عمر بیشتری دارد. برای چنین نتیجه‌گیری‌هایی، مقایسه باید بر اساس جنس دقیق نخ، مشخصات بافت و آزمون‌های عملکردی انجام شود.

بررسی علمی عملکرد فرش اکریلیک ویسکوز

برای شناخت عملکرد واقعی الیاف ترکیبی در فرش ماشینی، می‌توان به تحقیقات دانشگاهی درباره رفتار خاب در برابر فشار مراجعه کرد. در سال ۲۰۱۷، پژوهشی با عنوان Compressibility and Resiliency Properties of Wilton Type Woven Carpets Produced with Different Fiber Blend Ratio در مجموعه مقالات کنفرانس بین‌ المللی نساجی AUTEX منتشر شد.
در این پژوهش، پنج گروه فرش ویلتون با خاب بریده، از نخ‌های ویسکوز خالص، اکریلیک خالص و سه نسبت ترکیبی ویسکوز و اکریلیک تولید شدند. پژوهشگران شرایط تولید نخ، ارتفاع خاب و تراکم خاب نمونه‌ ها را یکسان در نظر گرفتند تا تأثیر نسبت ترکیب الیاف بر رفتار فشردگی بررسی شود.

نتایج آزمایش بازگشت خاب پس از فشار

منبع علمی: Babaarslan و همکاران، سال ۲۰۱۷، IOP Conference Series: Materials Science and Engineering، مقاله 082018.

در شرایط این آزمایش، افزایش سهم اکریلیک عموماً با بهبود شاخص بازیابی فشردگی خاب همراه بوده است. برای مثال، مقدار بازیابی فشردگی نمونه ویسکوز خالص ۳۷٫۳۰ درصد و نمونه ترکیبی حاوی ۸۰ درصد اکریلیک و ۲۰ درصد ویسکوز، ۴۸٫۲۸ درصد گزارش شده است.
این نتیجه نشان می‌دهد نسبت الیاف می‌تواند بر رفتار مکانیکی خاب فرش تأثیر معناداری داشته باشد. اما باید به یک تفاوت مهم توجه کرد: بازیابی خاب پس از فشردگی با مقاومت سایشی، ثبات رنگ و طول عمر فرش یکسان نیست. همچنین نتایج این آزمایش مربوط به نمونه‌ های مشخص فرش ویلتون بوده و نمی‌توان آن را بدون آزمایش، مستقیماً به تمام فرش‌ های ۱۷۰۰ شانه تعمیم داد.

نقش نخ ویسکوز و مودال در فرش ابریشم ماشینی ۱۷۰۰ شانه تراکم ۵۱۰۰

فرش ابریشم ماشینی ۱۷۰۰ شانه با تراکم ۵۱۰۰ در گروه فرش‌های ماشینی بسیار ریزبافت قرار می‌گیرد. ظرافت این فرش‌ها به دستگاه بافندگی، تراکم ساختاری، جنس و مشخصات نخ و کیفیت عملیات تکمیلی وابسته است.

۱۷۰۰ شانه در فرش ماشینی به چه معناست؟

شانه فرش بیانگر تراکم عرضی آن است. در اصطلاح متداول صنعت فرش ماشینی ایران، فرش ۱۷۰۰ شانه به بافتی با تراکم اسمی ۱۷۰۰ واحد گره در یک متر عرض اشاره دارد. این عدد نشان‌دهنده ظرافت ساختمان بافت در جهت عرض است؛ اما جنس یا نمره نخ را تعیین نمی‌کند.

تراکم ۵۱۰۰ چیست؟

تراکم ۵۱۰۰ مشخصه اعلام‌ شده تراکم طولی در ساختار متداول این گروه از فرش‌ های ماشینی است. تفسیر دقیق آن به روش شمارش و ساختمان بافت بستگی دارد. بنابراین نباید آن را بدون توضیح فنی، معادل ۵۱۰۰ گره در هر مترمربع دانست. شانه و تراکم، مشخصات ساختمان بافت هستند و با نمره نخ خاب تفاوت دارند.

چرا انتخاب نخ در فرش ۱۷۰۰ شانه اهمیت دارد؟

در فرش‌های پر تراکم، نخ خاب باید با فواصل بافت، سیستم نخ‌ رسانی، نحوه تشکیل خاب و تنظیمات دستگاه هماهنگ باشد.اگر نخ از نظر ظرافت، یکنواختی یا ویژگی‌های کششی با ساختار بافت تناسب نداشته باشد، ممکن است کیفیت تشکیل نقوش یا یکنواختی سطح فرش ابریشم ماشینی تحت تأثیر قرار گیرد. انتخاب نخ مناسب می‌ تواند به تولید نقوش ظریف و سطحی منظم کمک کند. اما کیفیت نهایی علاوه بر جنس نخ، به عواملی مانند ارتفاع خاب، تعداد رنگ، نوع آهار، کیفیت بافت و عملیات پرداخت وابسته است. بنابراین، فرش ۱۷۰۰ شانه صرفاً به دلیل شانه و تراکم بالاتر الزاماً از نظر مقاومت سایشی یا دوام از تمام فرش‌ های کم‌ شانه‌ تر بهتر نیست.

نمره نخ ویسکوز چیست و چه تأثیری بر فرش دارد؟

نمره نخ (Yarn Count) شاخصی برای بیان ظرافت یا چگالی خطی نخ است؛ یعنی نشان می‌دهد مقدار مشخصی از نخ چه طول یا وزنی دارد. در صنعت نساجی برای بیان نمره نخ از سیستم‌های مختلفی استفاده می‌شود.

در سیستم‌های Ne و Nm، عدد بزرگ‌تر نشان‌دهنده ظرافت بیشتر نخ است. اما در سیستم‌های Tex و Denier، عدد بزرگ‌تر به معنای چگالی خطی بیشتر است. این تفاوت هنگام خرید یا مقایسه نخ اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نمره ۳۰ در سیستم Ne با نمره ۳۰ در سیستم Nm یکسان نیست.

نخ ویسکوز نمره ۳۰ چیست؟

اگر نخ ویسکوز دارای نمره انگلیسی Ne 30/1 باشد، چگالی خطی نظری آن تقریباً ۱۹٫۶۸ Tex خواهد بود. اما اگر همان عدد ۳۰ در سیستم Nm بیان شده باشد، چگالی خطی نخ حدود ۳۳٫۳۳ Tex است. بنابراین، بدون اطلاع از سیستم نمره‌گذاری نمی‌توان ضخامت واقعی نخ را مشخص کرد.

نخ ویسکوز ۳۰ دولا چیست؟

دولا (Two-Ply) به ساختاری گفته می‌شود که از ترکیب دو رشته نخ تشکیل شده است. اگر دو رشته نخ یک‌لا با نمره Ne 30 به یکدیگر تابیده شوند، چگالی خطی اسمی محصول نهایی تقریباً ۳۹٫۳۷ Tex خواهد بود. در مقابل، دو رشته نخ با نمره Nm 30 مجموعاً چگالی خطی اسمی حدود ۶۶٫۶۷ Tex خواهند داشت. این اعداد نمونه‌های محاسباتی هستند و تغییر طول ناشی از تاب نخ می‌تواند بر مقدار اندازه‌گیری‌شده اثر بگذارد. نکته مهم دیگر اینکه عبارت «۳۰ دولا» بدون اطلاع از قرارداد نام‌گذاری تولیدکننده، ممکن است برای تعیین نمره رشته‌های اولیه یا نخ نهایی کافی نباشد.

آیا نخ ویسکوز نمره ۳۰ در فرش ۱۷۰۰ شانه استفاده می‌شود؟

از روی تعداد شانه و تراکم فرش نمی‌ توان نمره نخ مصرفی را تعیین کرد. برای پاسخ دقیق باید مشخصات فنی فرش ابریشم ماشینی، از جمله سیستم نمره‌گذاری، تعداد لا، نوع نخ و چگالی خطی واقعی آن بررسی شود. بنابراین، اعلام یک نمره مشخص برای تمام فرش‌ های ۱۷۰۰ شانه بدون اطلاعات کارخانه، از نظر فنی صحیح نیست.

نخ ویسکوز فیلامنتی با ویسکوز ریسیده‌ شده چه تفاوتی دارد؟

نخ ویسکوز می‌تواند به دو شکل اصلی عرضه شود.

نخ ویسکوز فیلامنتی (Viscose Filament Yarn)

در این نوع نخ، رشته‌های الیاف به‌صورت پیوسته تولید می‌شوند. با توجه به ویژگی‌های رشته‌ها و عملیات تکمیلی، نخ فیلامنتی می‌تواند ظاهری صاف، یکنواخت و درخشان داشته باشد.

نخ ویسکوز ریسیده‌شده (Viscose Spun Yarn)

در این روش، الیاف ویسکوز به طول‌های کوتاه تقسیم می‌شوند و سپس با روش‌های ریسندگی مانند رینگ یا اپن‌اند به نخ تبدیل می‌شوند. خواص این نخ به طول و ظرافت الیاف، یکنواختی، میزان تاب و روش ریسندگی بستگی دارد. در نتیجه، دو نخ که هر دو با نام ویسکوز شناخته می‌شوند، ممکن است از نظر ظاهر، میزان پرزدهی، استحکام و کاربرد تفاوت داشته باشند. این موضوع یکی از دلایلی است که هنگام ارزیابی نخ خاب فرش، علاوه بر جنس الیاف باید ساختار نخ نیز مشخص باشد.

نخ ویسکوز ابریشم ترکیبی چیست؟

علاوه بر ویسکوز خالص، نخ‌های ترکیبی ویسکوز و ابریشم طبیعی نیز در بازار نساجی عرضه می‌شوند. یکی از نمونه‌های این گروه، نخ ویسکوز–ابریشم ۸۰/۲۰ است که از ۸۰ درصد ویسکوز و ۲۰ درصد ابریشم طبیعی تشکیل شده است. این نوع محصول را نباید با ویسکوز خالص یا ابریشم مودال یکسان دانست. در نخ‌های ترکیبی، ویژگی‌های محصول نهایی به درصد هر لیف، روش مخلوط‌ سازی، ساختار نخ و عملیات تکمیلی بستگی دارد.
همچنین وجود درصدی ابریشم طبیعی به‌تنهایی تضمین‌کننده مقاومت سایشی بیشتر یا مناسب‌ بودن نخ برای همه دستگاه‌های تولید فرش نیست. برای تعیین تناسب چنین نخی با فرش ماشینی پرتراکم، بررسی مشخصات واقعی و آزمایش تولید ضروری است.

مزایا و معایب فرش با نخ ویسکوز

شناخت مزایا و محدودیت‌های ویسکوز باعث می‌شود بتوان فرش مناسب‌ تری برای شرایط استفاده انتخاب کرد.

مزایای فرش ویسکوز

• امکان ایجاد ظاهری براق و ابریشم‌گونه
• لطافت و نرمی سطح با انتخاب نخ و ساختار مناسب
• قابلیت رنگرزی و تولید رنگ‌های متنوع
• امکان استفاده از نخ‌های دارای ظرافت‌های متفاوت
• قابلیت ایجاد جلوه تزئینی در فرش‌های لوکس و ظریف

معایب و محدودیت‌های فرش ویسکوز

• حساسیت برخی انواع خاب ویسکوز به رطوبت
• کاهش استحکام ویسکوز معمولی در حالت خیس
• احتمال تغییر ظاهر خاب در اثر فشار یا سایش شدید
• نیاز به مراقبت بیشتر هنگام لکه‌گیری و شست‌ و شو
• مناسب‌نبودن برخی محصولات ویسکوزی برای فضاهای بسیار پرتردد

شدت این محدودیت‌ها در همه فرش‌های دارای ویسکوز یکسان نیست و به ساختمان محصول نهایی وابسته است.

آیا فرش ویسکوز قابل شست‌وشو است؟

فرش دارای خاب ویسکوز ممکن است به روش‌های نظافت معمولی، به‌خصوص شست‌وشوی خیس و سایش سطح، حساس باشد. جذب رطوبت و کاهش استحکام ویسکوز معمولی در حالت مرطوب می‌تواند خطر تغییر ظاهر یا آسیب به سطح خاب را افزایش دهد. اما نمی‌توان گفت تمام فرش‌های دارای ویسکوز غیرقابل‌شست‌وشو هستند. روش مجاز شست‌وشو به جنس تمام اجزای فرش، ساختمان بافت، نوع آهار و دستورالعمل تولیدکننده بستگی دارد. برای نظافت چنین فرش‌هایی، ابتدا باید دستور مراقبت محصول بررسی شود.

روش نگهداری از فرش ویسکوز، مودال و اکریلیک ویسکوز

برای حفظ زیبایی این فرش‌ها، رعایت نکات زیر توصیه می‌شود:

• از قرار دادن طولانی‌مدت فرش در محیط مرطوب خودداری کنید.
• برای نظافت روزمره، از مکش ملایم و تجهیزات سازگار با خاب فرش استفاده کنید.
• از برس‌زنی شدید و سایش سطح خیس فرش خودداری کنید.
• هنگام ریختن مایعات، رطوبت سطحی را با پارچه تمیز و سفید و بدون مالش جذب کنید.
• از مواد شوینده یا لکه‌برهای نامشخص بدون تأیید سازنده استفاده نکنید.
• برای لکه‌ های ماندگار و شست‌ و شوی کامل، با قالیشویی متخصص و آشنا با ساختار فرش شاهرخ مشورت کنید.

این توصیه‌ ها عمومی هستند و جایگزین دستورالعمل اختصاصی هر محصول نمی‌شوند.

تفاوت فرش ابریشم ماشینی و فرش ابریشم طبیعی

یکی از پرسش‌های رایج خریداران این است که آیا فرش ابریشم ماشینی همان فرش ابریشم طبیعی است؟

پاسخ به جنس واقعی نخ بستگی دارد. ابریشم طبیعی، لیفی پروتئینی با منشأ حیوانی است؛ اما بسیاری از الیافی که با عنوان ابریشم مصنوعی شناخته می‌شوند، از نظر شیمیایی با آن تفاوت دارند. برای مثال، ویسکوز و مودال از سلولز بازتولیدشده ساخته می‌شوند. همچنین برخی فرش‌های ابریشم‌گونه ممکن است از نخ‌های ترکیبی یا الیاف مصنوعی دیگر تولید شده باشند. از سوی دیگر، ماشینی یا دستباف بودن، روش تولید فرش را مشخص می‌کند؛ نه به‌تنهایی جنس نخ آن را. بنابراین هنگام خرید باید میان دو مفهوم تفاوت قائل شد.

روش تولید فرش ابریشم ماشینی

جنس نخ فرش: ابریشم طبیعی، ویسکوز، مودال، اکریلیک، پلی‌استر یا ترکیب الیاف فرش ماشینی نیز می‌تواند با نخ‌ های مختلف تولید شود و برای تعیین جنس واقعی آن باید مشخصات محصول بررسی شود.

پرسش‌های متداول درباره نخ ویسکوز و فرش ابریشم ماشینی

۱. نخ ویسکوز چیست و از چه چیزی ساخته می‌شود؟

نخ ویسکوز از الیاف سلولزی بازتولیدشده تولید می‌شود. ماده اولیه آن معمولاً خمیر چوب است که با انجام فرایندهای صنعتی به الیاف نساجی تبدیل می‌شود.

۲. آیا نخ ویسکوز همان نخ ابریشم مصنوعی است؟

ویسکوز یکی از الیافی است که به دلیل شباهت ظاهری به ابریشم، با عنوان ابریشم مصنوعی شناخته می‌شود. با این‌حال، تمام نخ‌ های معرفی‌ شده با نام ابریشم مصنوعی الزاماً ویسکوز نیستند. ابریشم مودال با اکریلیک مودال یا اکریلیک ویسکوز نمونه های تولید شده در صعنت فرش ابریشم ماشینی هستند.

۳. آیا ابریشم مودال واقعاً ابریشم طبیعی دارد؟

نه لزوماً. ابریشم مودال ممکن است ۱۰۰ درصد مودال باشد یا از ترکیب مودال و ابریشم طبیعی تولید شده باشد. برای تشخیص باید ترکیب واقعی الیاف بررسی شود.

۴. تفاوت نخ ویسکوز و مودال چیست؟

هر دو الیاف سلولزی بازتولیدشده هستند؛ اما مودال به دلیل تفاوت در فرایند تولید و ساختمان الیاف، معمولاً استحکام و مدول بالاتری در حالت مرطوب نسبت به ویسکوز معمولی دارد.

۵. نخ اکریلیک ویسکوز برای فرش ماشینی چه مزیتی دارد؟

ترکیب اکریلیک و ویسکوز می‌تواند امکان تنظیم ویژگی‌های ظاهری و مکانیکی نخ را فراهم کند. برخی تحقیقات نشان داده‌اند که افزایش سهم اکریلیک در ترکیب‌های آزمایش‌شده می‌تواند بازیابی خاب پس از فشردگی را بهبود دهد.

۶. آیا فرش مودال بهتر از فرش اکریلیک ویسکوز است؟

هیچ‌ کدام در تمام شرایط برتری مطلق ندارند. انتخاب مناسب به جنس و نسبت دقیق الیاف، کیفیت بافت، میزان رفت‌وآمد و شرایط نگهداری بستگی دارد.

۷. نمره نخ ویسکوز فرش ۱۷۰۰ شانه چند است؟

نمره نخ را نمی‌توان از روی شانه ۱۷۰۰ و تراکم ۵۱۰۰ تعیین کرد. برای پاسخ دقیق باید مشخصات نخ مصرفی از تولیدکننده دریافت شود.

۸. آیا نمره نخ ۳۰ دولا برای فرش ۱۷۰۰ شانه مناسب است؟

مناسب‌بودن آن تنها با دانستن نمره ۳۰ و ساختار دولا مشخص نمی‌شود. سیستم نمره‌گذاری، چگالی خطی نخ نهایی، جنس و ساختمان الیاف و مشخصات دستگاه بافندگی باید بررسی شوند.

۹. آیا فرش ابریشم ماشینی برای استفاده روزمره مناسب است؟

بسته به جنس نخ خاب، کیفیت ساختمان فرش و میزان رفت‌وآمد می‌تواند مناسب باشد. بهتر است مقاومت محصول و دستورالعمل نگهداری پیش از خرید بررسی شود.

۱۰. آیا ویسکوز از اکریلیک مقاوم‌تر است؟

نمی‌توان پاسخ مطلق داد. ویسکوز در بعضی ویژگی‌های ظاهری و لمسی مزیت دارد، در حالی که اکریلیک می‌تواند در بعضی ساختمان‌های فرش، بازیابی بهتری در برابر فشار ایجاد کند. مقایسه نهایی به مشخصات محصول و نوع آزمون بستگی دارد.

۱۱. آیا هرچه شانه و تراکم فرش بیشتر باشد، کیفیت نخ آن نیز بهتر است؟

خیر. شانه و تراکم، ویژگی‌های ساختاری بافت هستند. کیفیت نخ به عواملی مانند جنس الیاف، یکنواختی، نمره، تاب، کیفیت رنگرزی و خواص مکانیکی بستگی دارد.

۱۲. از کجا بفهمیم نخ فرش ابریشم طبیعی است یا مصنوعی؟

برای تشخیص معتبر، باید اطلاعات ترکیب الیاف از تولیدکننده دریافت شود. در صورت نیاز می‌توان از آزمون‌های آزمایشگاهی شناسایی الیاف استفاده کرد. ظاهر براق یا لطافت فرش به‌تنهایی روش قابل‌اعتمادی برای تشخیص نیست.

منابع علمی و تخصصی مقاله
برای تدوین این مقاله از منابع تخصصی تولید الیاف، پژوهش‌های دانشگاهی و اطلاعات فنی صنعت نساجی استفاده شده است.
1. Lenzing AG – Fiber Technologies: توضیح علمی فرایند تولید ویسکوز و مودال و تفاوت این دو گروه از الیاف.
https://www.lenzing.com/technology-production/technologies/
2. CAMEO – Museum of Fine Arts, Boston: معرفی ساختار شیمیایی، ویژگی‌های فیزیکی و استحکام ویسکوز در شرایط خشک و مرطوب.
https://cameo.mfa.org/wiki/Viscose_rayon
3. Babaarslan et al. (2017): پژوهش دانشگاهی درباره رفتار فشردگی فرش‌های ویلتون با خاب ویسکوز، اکریلیک و ترکیب این دو الیاف.
https://doi.org/10.1088/1757-899X/254/8/082018
4. CottonWorks – Yarn Spinning Numbering: مرجع فنی سیستم‌های نمره‌گذاری نخ، از جمله Ne، Nm، Tex و Denier.
https://cottonworks.com/learning-hub/yarn-manufacturing/yarn-spinning-numbering/
5. ISO 2060:1994: استاندارد تعیین چگالی خطی نخ به روش کلاف.
https://www.iso.org/standard/6837.html
6. Taneira – Understanding Modal Silk: بررسی کاربرد ترکیب مودال و ابریشم طبیعی در منسوجات.
https://www.taneira.com/blog/unveiling-modal-silk-the-definitive-guide-to-understanding-this-luxurious-fabric.html
7. Sino Silk – What Is Modal Silk Fabric?: توضیح تفاوت مودال خالص و منسوجات ترکیبی مودال–ابریشم.
https://snsilk.com/what-is-modal-silk-fabric/